Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün (TKGM) resmi sayfasında yayımlanan "Başkanlık Hakkında" bölümüne göre, Tapu Dairesi Başkanlığı Türkiye'deki taşınmaz kayıt sisteminin merkezi birimi olarak çalışıyor. Kurumun kökleri, 5 Cemaziye'l-Ahir 1263 (21 Mayıs 1847) tarihli "Bu defa tapu hakkında icra olunacak nizamattır ki bervech-i ati beyan olunur" başlıklı Nizamname'ye uzanıyor. Bu düzenleme, Osmanlı Devleti'nde arazi işlemlerinin yürütüldüğü Defterhane'nin kurulması anlamına geliyor ve modern tapu teşkilatının ilk adımı olarak kabul ediliyor.
1867'de Vilayet Tapu Mesalihi Hakkında Talimat ile taşra teşkilatı örgütlenmeye başladı. 1871'de Defterhane, Defter-i Hâkânî Nezâreti'ne dönüştü. Bu dönemde Taşra ve Dersaadet olarak ikiye ayrılan ve Senedât-ı Umûmîye Kalemi adını alan birim, Tapu Dairesi Başkanlığı'nın teşkilatlanmış ilk hali olarak görülüyor. 1913'te Maliye Nezareti'ne bağlı Umûr-ı Tasarrufiye Müdüriyeti adını alan kurum, Cumhuriyet'in ilanından sonra Tapu Müdüriyet-i Umûmiyesi unvanını taşıdı. 1925'te Kadastro Umum Müdürlüğü kuruldu; 1927'de iki teşkilat birleşerek Tapu ve Kadastro Umum Müdürlüğü'nü oluşturdu. 1936 tarihli ve 2997 sayılı Kanun'a kadar bu yapı korundu.
1984 tarihli ve 3045 sayılı Kanun'la Tapu Dairesi Başkanlığı resmen kuruldu. 2010 tarihli ve 6083 sayılı Kanun ise teşkilatı büyük ölçüde günümüzdeki şekline getirdi. 9 Temmuz 2018'den itibaren yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrasında kurumlar yeniden yapılandırıldı. 15 Temmuz 2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 30. bölümünde, 478 ile 488. maddeler arasında Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün yapısı düzenlendi. Bu çerçevede Tapu Dairesi Başkanlığı, mevcut adıyla görevlerini sürdürdü.
Başkanlığın güncel görevleri arasında tapu hizmetlerinin etkin ve zamanında sunulması, tapu işlemlerinin mevzuata uygunluğu için düzenleme yapılması, tapu sicillerinin oluşturulması ve düzenli tutulması, tapu müdürlüklerinin sevk ve idaresine ilişkin faaliyetler, yıllık çalışma programlarının hazırlanması, istatistiki verilerin toplanması ve değerlendirilmesi yer alıyor. Ayrıca akit ve tescil işlemleri ile tapu planlarının reddine ilişkin itirazları inceleyerek Genel Müdürlük görüşü oluşturuyor. Tapu müdürlüklerinin denetim raporlarını değerlendiriyor ve taşınmaza yönelik aracılık faaliyetlerini düzenleyip lisans veriyor.
Vatandaşlar ve sektör açısından bu görev listesi, gayrimenkul alım satımının, ipoteğin, miras paylaşımının ve tapu düzeltme işlemlerinin hangi kurumsal çerçevede yönetildiğini gösteriyor. Tapu Dairesi Başkanlığı, illerdeki tapu müdürlüklerinin işleyişini koordine eden, merkezde politika ve denetim sürecini yürüten birim olarak öne çıkıyor. Taşınmaz aracılığı lisanslaması da son yıllarda gayrimenkul profesyonelleri için kritik bir alan; bu lisansların usul ve esaslarını belirleyen merci yine başkanlık.
Kurumun misyonu, tapu hizmetlerinin etkin ve zamanında sunulmasını sağlamak, mevzuata uygunluğu güvence altına almak ve tapu sicillerinin düzenli tutulmasını desteklemek üzerine kurulu. Vizyonu ise taşınmazlara yönelik politikaları belirleyen ve yöneten lider kurum olmak. Bu hedef, tapu kayıtlarının hukuki güvenliği ile gayrimenkul piyasasının işleyişi arasındaki bağı ortaya koyuyor.