Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2025 yılı Hanehalkı Tüketim Harcaması araştırmasının bölgesel sonuçları, ülke ekonomisinin harcama haritasını gözler önüne serdi. Anadolu Ajansı'nın aktardığı verilere göre, geçen yıl Türkiye'deki toplam tüketim harcamalarının yüzde 25,6'sı yalnızca İstanbul'da yaşayan hane halkları tarafından gerçekleştirildi. Bu tablo, gayrimenkul piyasası açısından bakıldığında yalnızca bir tüketim istatistiği değil; aynı zamanda konut talebinin, kira baskısının ve yatırım iştahının hangi coğrafyada yoğunlaştığının da en net göstergesi niteliğinde.
İstanbul'un Tüketim Payı Gayrimenkul Talebi İçin Ne Anlatıyor?
İstanbul, Türkiye'deki toplam hane halkı tüketim harcamalarının dörtte birinden fazlasını tek başına üstleniyor. TÜİK'in 2023, 2024 ve 2025 yıllarına ait Hanehalkı Bütçe Araştırması verilerinin birleştirilmesiyle elde edilen bu sonuç, kentin ülke ekonomisindeki ağırlığını sayısal olarak doğruluyor. Gayrimenkul açısından bu yoğunlaşma, hem konut hem de ticari mülk talebinin büyük ölçüde tek bir metropolde toplandığı anlamına geliyor.
Harcama payının yüksekliği, doğrudan hane sayısı, istihdam yoğunluğu ve gelir düzeyiyle ilişkili. Bu üç değişkenin aynı anda yüksek seyrettiği bir kentte, konut arzının talebi karşılamakta zorlanması kaçınılmaz hale geliyor. Yatırımcı açısından bakıldığında ise İstanbul, kira getirisi ve değer artışı potansiyelinin birlikte değerlendirildiği birincil pazar konumunu koruyor.
Konut ve Kira Harcamalarında Bölgesel Uçurum
Konut ve kira harcamalarında en yüksek pay yüzde 29,6 ile İstanbul'un, en düşük pay ise yüzde 22,1 ile Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi'nin oldu. Bu fark, barınma maliyetinin bölgesel gelir dağılımıyla ne kadar iç içe geçtiğini gösteriyor. İstanbul'da hane bütçesinin neredeyse üçte bire yakını barınmaya giderken, Kuzeydoğu Anadolu'da bu oran belirgin biçimde geriliyor.
Daha çarpıcı bir kırılım ise bölgelerin kendi tüketim harcamaları içindeki dağılımda ortaya çıkıyor. Konut ve kira harcamalarına en yüksek payı ayıran bölge yüzde 30,2 ile İzmir olurken, en düşük payı ayıran bölge yüzde 19,6 ile Van, Muş, Bitlis, Hakkari olarak kayıtlara geçti. Bu veri, kira fiyatlarının hane bütçesi üzerindeki baskısının Ege'nin metropolünde zirveye ulaştığını ortaya koyuyor.
| Gösterge | En Yüksek Bölge | Oran | En Düşük Bölge | Oran |
|---|---|---|---|---|
| Toplam tüketim harcaması payı | İstanbul | %25,6 | Kuzeydoğu Anadolu | %1,4 |
| Konut ve kira harcaması payı (ülke geneli) | İstanbul | %29,6 | Kuzeydoğu Anadolu | %22,1 |
| Konut ve kira (kendi bütçesi içinde) | İzmir | %30,2 | Van, Muş, Bitlis, Hakkari | %19,6 |
| Gıda ve alkolsüz içecek (kendi bütçesi içinde) | Şanlıurfa, Diyarbakır | %29,6 | İstanbul | %14,2 |
| Ulaştırma (kendi bütçesi içinde) | Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova | %25 | Şanlıurfa, Diyarbakır | %12,9 |
Eğitim, Konaklama ve Eğlence Harcamalarında İstanbul'un Ağırlığı
İstanbul, belirli harcama kalemlerinde ülke toplamının çok üzerinde bir yoğunluk sergiliyor. TÜİK verilerine göre kent, eğitim hizmetleri harcamalarının yüzde 38,3'ünü, lokantalar ve konaklama hizmetleri harcamalarının yüzde 32,2'sini, konut ve kira harcamalarının yüzde 28,4'ünü ve eğlence, spor ve kültür harcamalarının yüzde 27,3'ünü tek başına gerçekleştirdi.
Bu dağılım, gayrimenkul yatırımcısı için kritik bir sinyal içeriyor: Eğitim ve konaklama harcamalarının bu denli yoğunlaştığı bir kentte, üniversite çevresi kiralık konutlar, öğrenci yurtları ve butik otel-konaklama yatırımları talebin en istikrarlı olduğu segmentler arasında yer alıyor. Lokantalar ve konaklama hizmetlerindeki yüksek pay, aynı zamanda turizm kaynaklı kısa dönem kiralama modelinin İstanbul'da ne kadar güçlü bir tabana oturduğunu da gösteriyor.
Ege Bölgesi'nin Yatırım Profili: Sağlık, Mobilya ve Tütün Harcamaları
Toplam hane halkı tüketim harcamalarında yüzde 14,5 ile ikinci sırada yer alan Ege Bölgesi, belirli kalemlerde dikkat çekici bir uzmanlaşma sergiliyor. Bölge, alkollü içecekler, tütün ve tütün ürünleri harcamalarının yüzde 17,9'unu, sağlık harcamalarının yüzde 15,9'unu, mobilya ve ev eşyaları harcamaları ile eğlence, spor ve kültür harcamalarının ise yüzde 15,5'ini üstlendi.
Mobilya ve ev eşyaları harcamalarındaki bu pay, Ege'de yeni konut ediniminin ve iç mekân yenileme hareketinin canlı olduğuna işaret ediyor. Sağlık harcamalarındaki ağırlık ise özellikle İzmir çevresinde sağlık turizmine dönük konaklama ve hizmet gayrimenkullerine olan talebi destekleyen bir zemin oluşturuyor.
Düşük Paylı Bölgelerde Barınma Maliyeti ve Yatırım Dinamikleri
Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi, toplam tüketim harcamalarından yüzde 1,4 ile en düşük payı aldı. Bu bölgeyi yüzde 2,5 ile Ortadoğu Anadolu ve yüzde 2,8 ile Doğu Karadeniz izledi. Söz konusu bölgelerde gıda ve alkolsüz içecekler ile alkollü içecekler, tütün ve tütün ürünleri harcamalarından alınan pay yüzde 1,9, giyim ve ayakkabı harcamalarından alınan pay ise yüzde 1,8 düzeyinde kaldı.
Ortadoğu Anadolu Bölgesi ise gıda ve alkolsüz içecekler, giyim ve ayakkabı ile bilgi ve iletişim harcamalarından yüzde 3,4, mobilya ve ev eşyaları harcamalarından yüzde 2,9 pay aldı. Bu rakamlar, söz konusu coğrafyalarda konut talebinin büyük ölçüde kullanım amaçlı olduğunu, spekülatif yatırım iştahının ise sınırlı kaldığını gösteriyor. Buna karşılık konut ve kira harcamalarına ayrılan payın düşüklüğü, bu bölgelerde barınma maliyetinin hane bütçesini görece daha az zorladığına işaret ediyor.
Ulaştırma Harcamaları ve Şehirleşme Baskısı
Ulaştırma harcamalarının en büyük kısmı yüzde 23,3 ile Batı Marmara Bölgesi'nde yapılırken, en düşük kısmı yüzde 16,5 ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde gerçekleşti. Bölgelerin kendi bütçeleri içinde değerlendirildiğinde ise ulaştırmaya en yüksek payı yüzde 25 ile Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova bölgesi ayırırken, en düşük payı yüzde 12,9 ile Şanlıurfa, Diyarbakır ayırdı.
Ulaştırma harcamalarına ayrılan pay, motorlu taşıt alımları, akaryakıt, yolcu taşımacılığı ile araç bakım ve onarımını kapsıyor. Kocaeli-Sakarya hattındaki yüksek oran, bu bölgenin İstanbul'a yakınlığı nedeniyle günlük gidiş-geliş trafiğinin yoğunlaştığı bir yaşam alanına dönüştüğünü gösteriyor. Gayrimenkul açısından bu tablo, İstanbul çeperindeki ilçelerde ve sanayi koridorundaki yerleşimlerde konut talebinin ulaşım maliyetiyle birlikte şekillendiğini ortaya koyuyor.
Gıda Harcamalarının Bölgesel Dağılımı ve Gelir Düzeyi İlişkisi
Hane halkı tüketim harcamaları içinde gıda ve alkolsüz içecek harcamalarının en yüksek olduğu bölge yüzde 27,1 ile Güneydoğu Anadolu, en düşük olduğu bölge ise yüzde 14,2 ile İstanbul olarak kayıtlara geçti. Kendi bütçesi içinde gıdaya en yüksek payı ayıran bölge yüzde 29,6 ile Şanlıurfa, Diyarbakır olurken, en düşük pay İstanbul'da yine yüzde 14,2 düzeyinde kaldı.
Gıda harcamasının toplam bütçe içindeki payı, ekonomik literatürde gelir düzeyinin en yalın göstergelerinden biri kabul edilir. Bu oranın yüksek olduğu bölgelerde hane bütçesinde konut alımına veya kira artışına ayrılabilecek pay daralıyor. Buna karşılık İstanbul'da gıda payının düşük, konut ve kira payının yüksek olması, kentte barınmanın zorunlu tüketim kalemleri arasında açık ara öne çıktığını doğruluyor.
ProX Perspektifi: Harcama Verisi Yatırım Kararında Nasıl Kullanılır?
Bölgesel tüketim harcaması verileri, gayrimenkul yatırımının lokasyon seçiminde tamamlayıcı bir katman işlevi görüyor. Tek başına bir ilçenin fiyat seviyesine bakmak yerine, o bölgedeki hane harcama kompozisyonunu okumak; kira ödeme kapasitesi, talep sürekliliği ve segment uyumu hakkında daha sağlıklı bir çerçeve sunuyor.
- İstanbul: Eğitim, konaklama ve eğlence harcamalarındaki liderlik, kiralık konut ve hizmet gayrimenkulü yatırımlarında talebin çeşitlendiğini gösteriyor.
- Ege Bölgesi: Sağlık ve mobilya harcamalarındaki güçlü pay, hem sağlık turizmi hem de yeni konut edinimi kaynaklı bir hareketliliğe işaret ediyor.
- Kocaeli-Sakarya hattı: Ulaştırma harcamalarına ayrılan yüksek pay, İstanbul'a bağımlı günlük hareketliliğin konut talebini şekillendirdiğini ortaya koyuyor.
- Güneydoğu Anadolu: Gıda harcamasının bütçedeki yüksek payı, konut alım gücünü sınırlayan bir faktör olarak öne çıkıyor.
- Kuzeydoğu ve Ortadoğu Anadolu: Düşük tüketim payı, bu bölgelerde konut talebinin ağırlıklı olarak kullanım amaçlı kaldığını gösteriyor.
Anadolu Ajansı'nın duyurduğu bu veri seti, Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Ofisi'nde gerçekleşen Kamboçya Başbakanı Hun Manet kabulünün gündeminden bağımsız olarak, ekonomi yönetiminin bölgesel harcama haritasına ilişkin resmî çerçevesini oluşturuyor. Yatırımcı için bu harita, kira getirisi hesaplarken bölgenin hane bütçe yapısını da denkleme katmayı gerektiriyor. ProX Karar Motoru'nun bölge bazlı analizlerinde bu tür resmî istatistikler, fiyat ve arz verileriyle birlikte değerlendirilerek daha isabetli lokasyon kararlarına zemin hazırlıyor.